Δύο ενδιαφέρουσες και ουσιαστικές Οικονομικές Προοπτικές μετά την «Κρίση»

Του Eric Chaney, Chief Economist, AXA Group

Από το Μάρτιο 2009 οι αγορές έχουν ανακτήσει την αισιοδοξία τους ελπίζοντας ότι η κρίση έφτασε στο τέλος της. Στην πραγματικότητα τα σημάδια βελτίωσης πρέπει μάλλον να αποδοθούν στην επιβράδυνση της ανάλωσης αποθεμάτων, παρά σε πραγματική οικονομική ανάκαμψη. Εντούτοις, το οικονομικό περιβάλλον είναι σήμερα καλύτερο σε σύγκριση με τον προηγούμενο Δεκέμβριο. Οι κρατικές παρεμβάσεις και η αναθέρμανση των κεφαλαιαγορών αυξάνουν τις πιθανότητες μέσα στο 2010 να σημειωθεί παγκόσμια ανάκαμψη. Τι μπορούμε να περιμένουμε για τον κόσμο μετά την κρίση;

Βλέπω να αναδύονται δύο προοπτικές: το τέλος της οικονομίας «ChinAmerica» και η έκρηξη των δημόσιων χρεών.

Στην πρώτη φάση της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης -μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ- εμφανίστηκε μια σύνθετη οικονομία, η οποία γρήγορα βαφτίστηκε «ChinAmerica». Ο οικονομολόγος Andy Xie από το Πεκίνο την παρομοίασε με μοτοσικλέτα, της οποίας οδηγός ήταν ο Αμερικανός καταναλωτής και κινητήρας ο Κινέζος εργάτης. Ένα από τα πλεονεκτήματα αυτού του μοντέλου είναι ότι έβγαλε από τη μιζέρια εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων και εξασφάλισε μια παρατεταμένη και χωρίς πληθωρισμό ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας για σχεδόν 20 χρόνια. Όμως, η πιστωτική «φούσκα» που τροφοδότησε κατέρρευσε τελικά κάτω από το ίδιο της το βάρος με συνέπειες που είναι γνωστές σε όλους ανεξαιρέτως. Τώρα που το μοντέλο αυτό έχει ξεπεραστεί η προσπάθεια αποξήλωσής του θα πρωταγωνιστήσει στην παγκόσμια οικονομική σκηνή για τα επόμενα 5-10 χρόνια.

Όσον αφορά τις ΗΠΑ, η αναστάτωση αποδίδεται κατ’ αρχάς στους καταναλωτές. Όπως η ανατίμηση των περιουσιακών στοιχείων αποθάρρυνε την αποταμίευση, η υποτίμησή τους θα την ενθαρρύνει. Η θεαματική πτώση της προσωπικής τους περιουσίας θα εξαναγκάσει τα νοικοκυριά σε αποταμίευση. Η δεύτερη αλλαγή θα προέλθει από τις οικονομικές πολιτικές του Προέδρου Ομπάμα. Πέρα από τις άμεσες ενέργειες -σταθεροποίηση της ζήτησης με τη διάθεση κρατικών κονδυλίων που προέρχονται από δανεισμό-, επιδιώκει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της Αμερικής σε δύο βασικούς τομείς: βιολογικές επιστήμες και ενέργεια χωρίς διοξείδιο του άνθρακα. Με τον τρόπο της η πολιτική που εστιάζει στο σκέλος της προσφοράς θα συμβάλει στην απεξάρτηση της οικονομίας από την κατανάλωση.

Όσο για την Κίνα, αν και η στροφή θα είναι περισσότερο σταδιακή, θα είναι ωστόσο και ριζική. Για να μειώσουν την εξάρτηση της Κίνας από τις εξαγωγές, τα Κινεζικά πολιτικά κέντρα αποφάσεων θέλουν να χτυπήσουν με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια. Αναπτύσσοντας ένα κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας, η Κυβέρνηση θα αυξήσει τις κοινωνικές παροχές και θα πείσει τους Κινέζους ότι είναι παράλογο να αποταμιεύουν 25-30% των εισοδημάτων τους. Η αλλαγή αυτή θα απαιτήσει χρόνο, αλλά τελικά η Κινεζική ανάπτυξη θα στηριχθεί στη ζωηρή εσωτερική ζήτηση και θα δημιουργήσει μικρότερα εμπορικά πλεονάσματα.

Όσον αφορά την έκρηξη του δημόσιου χρέους, μέσα σε διάστημα 2 ετών οι Κυβερνήσεις των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και των ευρωπαϊκών χωρών θα αυξήσουν τις δανειακές τους ανάγκες κατά περίπου 2.500 δισ. δολάρια. Η Ιταλία θα μοιάζει αρκετά «ενάρετη» σε σύγκριση με τη Γερμανία. Το μόνο προηγούμενο εξέλιξης τέτοιας διάστασης στον ανεπτυγμένο κόσμο είναι ο Β’ Παγκόσμιος πόλεμος. Βραχυπρόθεσμα η υπεραφθονία αποταμιεύσεων διεθνώς θα διευκολύνει την τοποθέτηση αυτού του χρέους. Είναι όμως απαραίτητο να αντιστραφεί αυτή η δυναμική, η οποία φθείρει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Πέρα από τα παραδοσιακά προϋπολογιστικά μέτρα -αύξηση της φορολογίας και περικοπές των δαπανών-, δύο οικονομικές δυνάμεις θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην απομόχλευση των οικονομιών (θεωρώντας ότι η αθέτηση υποχρεώσεων δεν αποτελεί επιλογή): πληθωρισμός και παραγωγικότητα. Οι αγορές φαίνεται να στρέφονται προς τον πληθωρισμό και το σκεπτικό του οικονομολόγου Kenneth Rogoff, ο οποίος πιστεύει ότι η Fed θα πρέπει να αποδεχθεί και ακόμη και να αγκαλιάσει ανοιχτά τον υψηλό αλλά προσωρινό πληθωρισμό ως τρόπο μείωσης του δημόσιου χρέους.

Ο πληθωρισμός, ο οποίος δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας φόρος που επιβάλλεται στους δανειολήπτες, είναι εντούτοις μια απατηλή λύση. Κατ’ αρχάς, δεν μπορεί απλώς να επιβληθεί. Δεύτερον, γρήγορα μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο της κεντρικής τράπεζας. Τέλος, καθώς εξασθενεί την ικανότητα ανταγωνισμού, οδηγεί σε μια σειρά ανταγωνιστικών υποτιμήσεων. Η καλύτερη λύση είναι προφανώς η πραγματική ανάπτυξη ως αποτέλεσμα της παραγωγικότητας και, αν είναι δυνατόν, αύξησης του εργατικού δυναμικού. Η εστίαση του διεθνούς ανταγωνισμού θα είναι στην παραγωγικότητα και συνεπώς στην καινοτομία. Αυτή τη φορά η πρόκληση δε θα περιορίζεται μόνο στην υπεράσπιση του κομματιού της παγκόσμιας πίτας που κατέχει ο καθένας. Θα αφορά και το έξυπνο ξεκαθάρισμα των χρεών που έχει αφήσει η Μεγάλη Ύφεση.

Είναι πράγματι εφικτό: στο τέλος του Β’ Παγκόσμιου πολέμου, το 1946, το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ είχε φτάσει το 122% του ΑΕΠ. Είκοσι χρόνια αργότερα το χρέος είχε περιοριστεί στο 43% του ΑΕΠ, χωρίς τη βοήθεια υψηλού πληθωρισμού. Το μυστικό: Ανάπτυξη και Παραγωγικότητα!