Όλα τα ραντεβού μας δίνονται σε «ώρα Ελλάδας» παρόλο που κανένας δεν ζει πια μόνιμα στη χώρα. «Μάλλον επειδή κατά βάθος όλοι θέλουμε να γυρίσουμε κι ας μην πάρουμε ποτέ σύνταξη», χαμογελάει ο Λευτέρης, ο οποίος εργάζεται ως μηχανικός στη Γερμανία, ένας από τους πάνω από 200.000 Έλληνες που μετανάστευσαν εν μέσω της οικονομικής κρίσης αναζητώντας εύφορο έδαφος για επαγγελματική αποκατάσταση και πιο αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Με το κάθε κράτος της Ευρώπης να διαθέτει το δικό του ξεχωριστό ασφαλιστικό μοντέλο, η κοινωνική ασφάλιση, ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς κοινωνικής αλληλεγγύης, θεμελιώθηκε στη Γηραιά Ήπειρο το 19ο αιώνα μετά τη βιομηχανική επανάσταση ως ασπίδα προστασίας των εργατών.
Σήμερα, στην Ελλάδα του τρίτου Μνημονίου, η σημασία της φαίνεται να κλονίζεται και να υποχωρεί καθημερινά, εντείνοντας τις επισφαλείς εργασιακές συνθήκες και κάνοντας –ποιος ξέρει πόσους ακόμα;– να φτιάχνουν βαλίτσες για το Βορρά.
Μαντώ Μπουκουβάλα, 31 χρονών, Μεταφράστρια και Κοινωνική Λειτουργός, Ιταλία
Αφού τελείωσα τις σπουδές μου στην Ελλάδα, ήμουν άνεργη και ανασφάλιστη ή έβρισκα μόνο δουλειές «του ποδαριού», όπως σερβιτόρα και ταμίας σε σουβλατζίδικο, και τις περισσότερες φορές δούλευα «μαύρα» και ανασφάλιστα. Ευτυχώς όλο αυτό το διάστημα δεν χρειάστηκε ποτέ να πάω σε νοσοκομείο. Επίσης, ως άνεργη, δεν δικαιούμουν επίδομα ανεργίας αφού δεν είχα συμπληρώσει στα χαρτιά τον προαπαιτούμενο χρόνο εργασίας.
Στην Ιταλία μετακόμισα πριν τέσσερα χρόνια. Το είχα ψάξει και γνώριζα ότι ως μεταφράστρια, μπορούσα να κάνω έναρξη επαγγέλματος με ένα ευνοϊκότερο καθεστώς σε σχέση με το τι ίσχυε στην Ελλάδα όπου έπρεπε να πληρώνω ένα συγκεκριμένο, προκαθορισμένο ποσό ανεξαρτήτως του αν θα είχα όντως δουλειές και εισπράξεις. Στην Ιταλία, όταν κάνεις πρώτη φορά έναρξη επαγγέλματος και είσαι κάτω από 35, πληρώνεις το 5% του εισοδήματός σου σε φόρους και το 20% για ασφαλιστικές εισφορές. Ήταν πολύ πιο εύκολο και ελκυστικό. Τώρα είμαι ασφαλισμένη και μετράω συντάξιμα χρόνια και ως ελεύθερος επαγγελματίας μεταφράστρια και παράλληλα ως κοινωνική λειτουργός με σύμβαση εργασίας.
Εφόσον έχεις μόνιμη κατοικία στην Ιταλία, έχεις και τον λεγόμενο οικογενειακό γιατρό και αν σε παραπέμψει να κάνεις κάποιες εξετάσεις, τότε στο δημόσιο νοσοκομείο θα πληρώσεις μια μικρή συμμετοχή, όπως ισχύει και για τα φάρμακά σου. Ως άνεργος δικαιούσαι δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
Γίνονται και εδώ μεταρρυθμίσεις λόγω της οικονομικής κρίσης και «κόβουν» από τη δημόσια υγεία, παιδεία κλπ. Το 2011, επί κυβερνήσεως Μόντι, ψηφίστηκε ένα σχέδιο διάσωσης της Ιταλίας και πέρασε η μεταρρύθμιση στο ασφαλιστικό που αύξησε τα όρια ηλικίας από τα 62 στα 66 χρόνια και τροποποίησε τον υπολογισμό της σύνταξης εις βάρος των εργαζομένων. Παρόλα αυτά, στην Ιταλία αισθάνομαι μεγαλύτερη ασφάλεια γιατί από την πρώτη μου κιόλας δουλειά ως σερβιτόρα μερικής απασχόλησης, είχα ασφάλιση και ένσημα. Αισθάνθηκα ότι άρχισα να υπάρχω ως πολίτης.
Δεν πιστεύω ότι όποια αλλαγή γίνεται είναι για το καλύτερο στην Ελλάδα και όχι, δεν το σκέφτομαι να γυρίσω. Όμως κι εδώ, όταν συζητάμε για σύνταξη, αστειευόμαστε μεταξύ μας. Κανένας δεν πιστεύει ότι θα την πάρει, ειδικά εφόσον όσο αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, θα αυξάνονται και τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Με προβληματίζει το πώς θα εξασφαλίσω κάποιο μικρό εισόδημα σε μεγάλη ηλικία και μου περνάει από το μυαλό και η ιδιωτική ασφάλιση.
Λευτέρης Αραμπατζής, 38 χρονών, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός, Γερμανία
Η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση του Yermi Brenner.
Στην Ελλάδα δούλευα έξι χρόνια σε μια μεγάλη κατασκευαστική εταιρεία και όπως οι περισσότεροι μηχανικοί, ήμουν με «μπλοκάκι» οπότε πλήρωνα μόνος μου τις ασφαλιστικές εισφορές, αν και η εταιρία είχε μεριμνήσει για αυτό. Το 2012 παραιτήθηκα νομίζοντας ότι θα μπορέσω να βρω κάτι άλλο αλλά κατέληξα ενάμιση χρόνο άνεργος. Δε δικαιούμουν ταμείο ανεργίας και προκειμένου να έχω ιατροφαρμακευτική κάλυψη έπρεπε να συνεχίσω να πληρώνω τις εισφορές μου και ως άνεργος, κάτι το οποίο ήταν παράλογο. Αν μάλιστα καθυστερούσες τις εισφορές σου, τότε υπήρχαν προσαυξήσεις ως ποινές. Αν πάλι σταματούσες να πληρώνεις το ταμείο, τότε σου στερούσαν την άδεια εξασκήσεως επαγγέλματος.
Η έλλειψη προοπτικής στην Ελλάδα με έφερε στη Γερμανία στα τέλη του 2013. Μέσα σε ενάμιση μήνα βρήκα δουλειά πάνω στο αντικείμενό μου. Με το που έρχεσαι στη Γερμανία δικαιούσαι να πας στον αντίστοιχο ΟΑΕΔ για να δηλώσεις ότι ψάχνεις δουλειά. Το επόμενο πράγμα είναι να λάβεις το χαρτί με το νούμερό σου από τον τομέα συντάξεων για να ενημερωθείς ότι καταχωρήθηκες. Μόλις έπιασα δουλειά, όλα έγιναν σχεδόν αυτόματα. Υπάρχουν διάφορα ασφαλιστικά ταμεία που λειτουργούν εν μέρει με λογική εταιρείας, διαλέγεις όποιο θες και έχεις ιατροφαρμακευτική κάλυψη μέσω των ασφαλιστικών εισφορών σου. Σε σχέση με την Ελλάδα είναι πιο απλά και εύκολα.
Για τέσσερις μήνες βρέθηκα άνεργος στη Γερμανία και για εκείνο το διάστημα έπαιρνα επίδομα και παρέμεινα ασφαλισμένος. Κάθε μήνα χρειάζομαι μια συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή και είχα πλήρη ιατροφαρμακευτική κάλυψη οπότε αυτό ήταν σημαντικό. «Είσαι μεν άνεργος αλλά θεωρητικά είναι σαν να είσαι υπάλληλός μας. Αν αρρωστήσεις, θα πας στο γιατρό και θα μας φέρεις χαρτί» θυμάμαι να μου λένε χαρακτηριστικά στο Υπουργείο Εργασίας.
Θα ήθελα να γυρίσω στην Ελλάδα αλλά με αποτρέπουν οι συνθήκες εργασίας και διαβίωσης. Οι αλλαγές στο ασφαλιστικό, ενταγμένες στην πολιτική των τελευταίων χρόνων, θα ρίξουν κι άλλο το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων κι αυτό δε φαίνεται να αλλάζει. Στη Γερμανία τα πράγματα είναι ασύγκριτα καλύτερα αλλά κι εδώ οι μισθοί και οι συντάξεις «πέφτουν» και τα δικαιώματα συρρικνώνονται. Δεδομένης της παγκόσμιας οικονομικής αστάθειας, πουθενά τίποτα δεν είναι σίγουρο.
Παναγιώτης Τσαγανός, 53 χρονών, Οδηγός ταξί, Αγγλία
Ο πατέρας μου ήταν τσαγκάρης και με τον αδερφό μου επεκτείναμε τη μικρή επιχείρηση σε βιοτεχνία με παντόφλες αλλά εν μέσω κρίσης ήταν αδύνατον να συντηρηθούμε δύο οικογένειες. Ένας φίλος μού έστειλε δώρο τους χάρτες του Λονδίνου και το 2011 πήρα την απόφαση να φύγω λόγω της κρίσης και για να μπορέσω να σπουδάσω τα δυο μου παιδιά.
