Επιχειρηματική Ηθική και “αξίες”: Άξιον εστί το action 

Ίσως βρείτε ιδιαίτερα υποκειμενική και αυθαίρετη τη συμβολική συνάφεια του έργου του Κώστα Τσόκλη (“Πύθων”, 1994 - κατασκευή in situ, τεμάχια από κουτιά κονσέρβας - ανήκει στη Συλλογή του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών), με το οποίο υποστηρίζω τις σκέψεις που ακολουθούν στο θέμα. Διαβάζω πολλές παραθέσεις λέξεων σε τόσα εταιρικά μανιφέστα και εκθέσεις εταιρικής “ιδεολογίας” και “σκοπού” από κύμβαλα αλαλάζοντα, υπό τον τίτλο “οι αξίες μας”. Τί είναι “οι αξίες”; Προφανώς, δεν είναι ένας συμφυρμός πραγμάτων και εννοιών που υπαγορεύουν οι “τάσεις” της αγοράς.

Αυτόν τον πύθωνα από κονσερβοκούτια, που δεν πείθει, χρειάζεται να τον λογχίσουμε. Υπάρχει χρεία σημαινομένων στις “εταιρικές αξίες”: εν σπουδή, στοχασμού και πράξεων αλλά και βιωματικών εμπειριών σε βάθος χρόνου μέσα στην κοινότητα ενός επιχειρηματικού οργανισμού για τη συνέχεια και τη διάρκεια. Απαιτείται, δηλαδή, στιβαρό περιεχόμενο, ώστε να φθάσουμε στο λεκτικό σημαίνον καθεμιάς Αξίας. Ωστόσο, μήπως οι επιχειρήσεις ακολουθούν για τη διάρθρωση των “αξιών” τους έναν εύκολο δρόμο με αφετηρία την ετικέτα, ψάχνοντας (αν και ίσως) στη συνέχεια να τις νοηματοδοτήσουν όπως καθίσει, ακόμη παρεξηγώντας ή παραγνωρίζοντας επιπόλαια αυτό το τόσο αναγκαίο για το κύρος του αξιακού τους κώδικα ετυμολογικό και ιστορικό φορτίο των γλωσσικών σημείων; 

Τί κατανοούν οι επιχειρήσεις από το αριστοτελικό “πάθος” (Ηθικά Νικομάχεια, Ρητορική); Και τί εννοούν, όταν το συμπεριλαμβάνουν στις “αξίες” τους; Και αφού αναφέρομαι σε Αριστοτέλη και Αξίες Ηθικού Κώδικα -που είναι οι λιγότερες, καθώς οι περισσότερες “αξίες” των επιχειρήσεων αφορούν εννοιολογικά σε τρόπους, συμπεριφορές, τεχνικά παράγωγα και επιτεύγματα (π.χ. καινοτομία, ΑΙ) που δεν είναι εκ των προτέρων καλές ή κακές ως κρινόμενες από τη χρήση- ας δούμε και το παράδειγμα μιας καθαρά Ηθικής Αξίας: της Ακεραιότητας. 

Παρατηρώ επιχειρήσεις με καμπάνιες για ESG (Environmental, Social, Governance) και CSR (Corporate Social Responsibility) που, στην εταιρική “ακεραιότητά” τους, αντιφάσκουν με την ίδια την επενδυτική πολιτική τους (ας πούμε πως επενδύουν και σε μετοχές εταιρειών εμπορίας όπλων ταυτόχρονα με τις πράσινες επενδύσεις τους) ή με την εξ αντικειμένου δραστηριότητά τους (ας πούμε, είναι εταιρείες τζόγου που διαφημίζουν το… “ποντάρετε υπεύθυνα στην τύχη για το εύκολο κέρδος”, ενώ χρηματοδοτούν και ένα έργο υπέρ της υγείας). Αλλά, ποιός είναι υποψιασμένος και ενδιαφέρεται για όσα αντιφατικά υποκρύπτονται ή παρασιωπούνται; 

Ποιόν απασχολεί η σοβαρότητα και το βάθος της διαδικασίας σύνθεσης “αξιακού κώδικα” στις επιχειρήσεις - κυρίως σε πολυεθνικές που θέλουν να δείχνουν ότι “υπολογίζουν τον εργαζόμενο”, μάλιστα “σε μια εποχή που όλα αλλάζουν γύρω μας” κατά την κοινότοπη φράση κάθε εισαγωγής σε εταιρικά “οράματα”; Σε αποθέωση καρναβαλικής “δημοκρατίας” και “συμμετοχικότητας” των ετερόκλητων και κατά περίσταση εργαζομένων, οι “leaders” του HR και του Marketing επιδίδονται σε ταχύρρυθμη λεξιθηρία σαρώνοντας το διαδίκτυο και θέτουν σε ψηφοφορία κάλπης 20-30 ηχηρές λέξεις, αναμειγνύοντας αξιακά όρους ηθικής με τρόπους, συμπεριφορές, συνήθειες και καταναλωτικά αγαθά (όλα “αξίες”!). Και κατόπιν, γιορτάζουν τον κώδικα ως “δημοκρατική κατάκτηση της εταιρικής κουλτούρας υπέρ του σκοπού” -εδώ το αυτοτρόλ- σε σοσιαλμιντιακά πανηγύρια.

Στις περισσότερες επιχειρήσεις τέτοιοι “αξιακοί κώδικες” γίνονται τραμπολίνο εντυπώσεων και μόνον. Παράλληλα, φροντίζουν να τους ανανεώνουν κάθε τόσο, ανάλογα με τα trends της αγοράς κατ’ επιταγή και υπαγόρευση στρατηγικής marketing, αγνοώντας την αρχή σταθερότητας των Ηθικών Αξιών βάσης.

Οι Αξίες ενός δομημένου επιχειρηματικού οργανισμού είναι η πολιτισμική του ταυτότητα: ο σφυγμός ενός brand με διάρκεια τροφοδοτείται από τις άυλες, αμετάβλητες ηθικές παραδοχές για την αναγκαιότητα της ύπαρξης και συμμετοχής του στο όλον της κοινωνικής ζωής. Αυτές οι Αξίες μεταφράζονται πρακτικά σε συμπεριφορές και τρόπους, που συνιστούν αποτελέσματα.

Όμως, πόσοι και ποιοί επιχειρηματικοί οργανισμοί με δόγμα τη διεθνοποιημένη κουλτούρα μεγιστοποίησης της κερδοφορίας θέτουν τα “αξιακά” καιροσκοπικά πανέρια τους απέναντι στην απαιτούμενη σταθερότητα της Επιχειρηματικής Ηθικής για έναν υποσχόμενο Επιχειρηματικό Πολιτισμό σήμερα;

Υστερόγραφη παρατήρηση: Οι “leaders” πολλαπλασιάζονται στις μεγάλες και απρόσωπες επιχειρήσεις εκθετικά, με συνεχή τον κατατεμαχισμό ή την προσθήκη τομέων και υποτομέων: όλοι/ες είναι τιτλούχοι κάποιας ηγεσίας, πολλοί/ές χωρίς σαφές ή με πολύ περιορισμένο το αντικείμενο απασχόλησης. Πόσοι/πόσες από αυτούς/ές εμφανίζονται μπροστά στην ώρα ανάληψης κάποιας ευθύνης για κρίσιμες αποφάσεις ή πράξεις; Αλλά το κεφάλαιο περί Ηγεσίας (από Διός και κάτω), είναι ένα ξεχωριστό θέμα.

Πηγή: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ / https://www.kathimerini.gr/economy/564466981/epicheirimatiki-ithiki-kai-axies-axion-esti-to-action/

(*) Γιάννης Ρούντος: Συμβουλευτικός πρεσβευτής για τον Πολιτισμό και την Αειφορία. Πρώην διευθυντικό στέλεχος Εταιρικών Υποθέσεων-Σχέσεων, Υπευθυνότητας-Βιωσιμότητας και Επικοινωνίας-Δημοσιότητας.