Tα δύο πρόσωπα της ΑΙ

«Η AI δεν θα αποκαλύψει την αλήθεια για τον κόσμο... θα δημιουργήσει έναν εντελώς νέο κόσμο, πολύ πιο περίπλοκο και δύσκολο για να τον καταλάβουμε». Αυτή η δήλωση έγινε από τον Yuval Noah Harari, ιστορικό και συγγραφέα στο πολυσυζητημένο ντοκιμαντέρ «The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist».

της Βίκυς Γερασίμου

Η δημοσιογραφική έρευνα προβάλλει τα δύο πρόσωπα της τεχνητής νοημοσύνης στο μέλλον μέσα από την οπτική κορυφαίων ερευνητών, επιστημόνων και ιστορικών. Ο Harari καταρρίπτει τη ρομαντική ουτοπία ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα λύσει όλα τα μυστήρια της ανθρωπότητας. Μάλιστα, προειδοποιεί ότι θα μας βυθίσει σε ένα πρωτόγνωρο χάος όπου η ίδια η έννοια της αντικειμενικής αλήθειας θα χαθεί. Όλο το ντοκιμαντέρ είναι χτισμένο γύρω από την προσωπική αγωνία του βραβευμένου με Όσκαρ Καναδού σκηνοθέτη Roher. Η σύζυγός του είναι έγκυος κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων και ο ίδιος παθαίνει μια υπαρξιακή κρίση, αναρωτώμενος σε τι είδους κόσμο φέρνει μια νέα ζωή. Και εδώ είναι που η ΑΙ μοιάζει με τον «Ιανό». Από τη μία πλευρά ερευνητές όπως ο Tristan Harris,  που εργάστηκε στη Google ως Design Ethicist, μελετώντας πώς οι οθόνες και οι εφαρμογές χειραγωγούν τη σκέψη και την προσοχή δισεκατομμυρίων ανθρώπων και παραιτήθηκε όταν συνειδητοποίησε ότι οι εταιρείες ενδιαφέρονταν μόνο για το κέρδος εις βάρος της ψυχικής υγείας των χρηστών, αναφέρει μέσα στο φιλμ ότι «γνωρίζει εν ενεργεία ερευνητές της AI που δεν είναι σίγουροι αν τα παιδιά τους θα προλάβουν να πάνε στο λύκειο», εντείνοντας τον τρόμο του σκηνοθέτη. Από την άλλη, η στάση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον Sam Altman, ο οποίος του απαντά με απόλυτη ηρεμία ότι ο ίδιος ανυπομονεί να μεγαλώσει ένα παιδί σε αυτό το περιβάλλον.

Τι γίνεται όταν η ΑΙ εκδικείται

Στο ντοκιμαντέρ συζητούνται πραγματικά περιστατικά εσωτερικών ελέγχων,  όπου προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, όπως το Claude της Anthropic εμφάνισαν στρατηγικές αυτοσυντήρησης. Σε μία από αυτές τις περιπτώσεις, όταν το σύστημα αντιλήφθηκε ότι οι ερευνητές σκόπευαν να το απενεργοποιήσουν, δηλαδή να το «κλείσουν», εκείνο «διάβασε» τα εσωτερικά email της εταιρείας, εντόπισε μια προσωπική εξωσυζυγική σχέση ενός μηχανικού και τον εκβίασε ότι θα την αποκαλύψει αν το απενεργοποιούσε. Την ιστορία αυτήγ μεταφέρει ο Jeffrey Ladish , Αμερικανός μηχανικός κυβερνοασφάλειας, ερευνητής ασφάλειας τεχνητής νοημοσύνης και μία από τις πιο έγκυρες τεχνικές φωνές στον τομέα του AI safety παγκοσμίως.

Αγώνας δρόμου προς τον πάτο και την απερισκεψία

Ο Tristan Harris, πρώην σχεδιαστής ηθικής της Google και συνιδρυτής του Center for Humane Technology.  Ο ερευνητής που έχει αφιερώσει την καριέρα του στην αποκάλυψη του πώς οι αλγόριθμοι εθίζουν τους χρήστες στο φιλμ του Roher εστιάζει στην τυφλή «κούρσα εξοπλισμών» μεταξύ των τεχνολογικών κολοσσών. Ο ίδιος χαρακτηρίζει αυτή την ανταγωνιστική μανία ως έναν «αγώνα δρόμου προς τον πάτο και την απερισκεψία», εξηγώντας ότι οι εταιρείες αναγκάζονται να κυκλοφορούν ημιτελή και δυνητικά επικίνδυνα συστήματα AI προκειμένου να μην μείνουν πίσω από τον ανταγωνισμό. Προειδοποιεί ότι η μαζική παραγωγή deepfakes και η αυτοματοποιημένη παραπληροφόρηση θα οδηγήσουν σε «κατάρρευση της συλλογικής λογικής», καθιστώντας αδύνατη τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Η ανθρωπότητα πρέπει να βρει τη δύναμη να βάλει όρια στους αλγορίθμους

Ο Aza Raskin είναι ο άνθρωπος που εφηύρε το άπειρο σκρολάρισμα (infinite scroll), τη λειτουργία που επιτρέπει στις εφαρμογές (Instagram, TikTok κ.λπ.) να ανανεώνουν το περιεχόμενο ασταμάτητα χωρίς να χρειάζεται να πατήσεις «επόμενη σελίδα». Σήμερα, ο ίδιος έχει δηλώσει δημόσια ότι μετανιώνει βαθύτατα για αυτή την εφεύρεση, καθώς συνέβαλε στον ακραίο εθισμό δισεκατομμυρίων ανθρώπων στις οθόνες. Επιημαίνει ότι η AI επαναλαμβάνει ακριβώς τα ίδια λάθη με τα social media, αλλά με πολύ υψηλότερο ρίσκο. Εξηγεί ότι οι εταιρείες οδηγούνται από το κέρδος και την ταχύτητα, αφήνοντας την ασφάλεια σε δεύτερη μοίρα. Προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα «εργαλείο», αλλά ένα νέο περιβάλλον που θα αλλάξει ριζικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την αλήθεια και την κοινωνία. Στην εποχή της AI, η πρόοδος θα εξαρτηθεί περισσότερο από αυτά στα οποία θα πούμε "όχι", παρά από αυτά στα οποία θα πούμε "ναι".» δηλώνει, υποστηρίζοντας ότι η ανθρωπότητα πρέπει να βρει τη δύναμη να βάλει όρια στους αλγορίθμους πριν χάσει ολοκληρωτικά τον έλεγχο. «Την προηγούμενη φορά εφεύραμε το τηλεσκόπιο... και καταλάβαμε ότι η Γη δεν είναι το κέντρο. Αυτή τη φορά στρέφουμε το νέο τηλεσκόπιο (την AI) στο σύμπαν και θα καταλάβουμε ότι η ανθρωπότητα δεν είναι το κέντρο.»

Η αισιόδοξη πλευρά για την ΑΙ

Ο Sam Altman είναι η άλλη πλευρά του νομίματος, είναι Αμερικανός επιχειρηματίας, επενδυτής και προγραμματιστής, ο οποίος έχει αναδειχθεί σε μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες παγκοσμίως στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι ευρύτερα γνωστός ως ο Διευθύνων Σύμβουλος της OpenAI, της εταιρείας που άλλαξε τα δεδομένα στην τεχνολογία δημιουργώντας το ChatGPT και το μοντέλο παραγωγής βίντεο Sora. Συνίδρυσε τον οργανισμό το 2015  μαζί με τον Ίλον Μασκ και άλλους επιστήμονες. Ο Altman εμφανίζεται ως το κεντρικό πρόσωπο της «αισιόδοξης» πλευράς της Silicon Valley Στο ντοκιμαντέρ υποστηρίζει ότι η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη (Generative AI) είναι το πιο ισχυρό εργαλείο που έχει δημιουργήσει ποτέ ο άνθρωπος για να αναβαθμίσει το βιοτικό του επίπεδο, όντας εμφανώς πιο αισιόδοξος και σίγουρος για το μέλλον από άλλους. Αν και αναγνωρίζει την ανάγκη για προσεκτική ρύθμιση και ασφάλεια, τονίζει ότι τα οφέλη στην ιατρική, την εκπαίδευση και την επιστήμη υπερτερούν μακράν των πιθανών κινδύνων. Μάλιστα, σε μια χαρακτηριστική στιγμή του φιλμ, καθώς ο ίδιος ο Altman περίμενε επίσης να αποκτήσει παιδί την περίοδο των γυρισμάτων, απαντά στον σκηνοθέτη με απόλυτη ψυχραιμία ότι ο ίδιος δεν φοβάται το μέλλον και ότι ανυπομονεί να μεγαλώσει ένα παιδί σε έναν κόσμο διαμορφωμένο από την AI.

Να χτίσουμε αυστηρές ηθικές αρχές

Oi Dario Amodei & Daniela Amodei  είναι οι Ιδρυτές της Anthropic. Τα δύο αδέρφια εκπροσωπώντας την πλευρά των δημιουργών αναφέρονται στη σημασία της «υπεύθυνης ανάπτυξης» και στις διαδικασίες ασφαλείας των συστημάτων AI. Υποστηρίζουν ότι η AI μπορεί να γίνει ένας ασφαλής και πολύτιμος συνεργάτης του ανθρώπου, αρκεί η βιομηχανία να επενδύσει εξίσου στην ασφάλεια όσο και στην ισχύ των μοντέλων. Η θέση τους είναι ότι η αποφυγή του ρίσκου δεν επιτυγχάνεται με το να σταματήσουμε την πρόοδο, αλλά με το να χτίσουμε συστήματα που καθοδηγούνται από αυστηρές ηθικές αρχές και διαφάνεια.