Τα data centers ανοίγουν το κουτί της Πανδώρας;

Για να εξηγήσει ποια είναι η κατάσταση όσον αφορά την κλιματική αλλαγή και την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος ο Antonio Guterres, Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών είχε δηλώσει ότι “η ανθρωπότητα βρίσκεται σε έναν αυτοκινητόδρομο με το πόδι στο γκάζι”. Με την κλιματική κρίση να έχει ήδη τεράστιες επιπτώσεις στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο και με τις πιο ευάλωτες χώρες να πλήττονται δυσανάλογα, έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται ραγδαία σε αρκετές χώρες τεράστια κέντρα δεδομένων. Η έλευσή τους έχει αφενός δημιουργήσει φόβους και ανησυχίες ότι θα οδηγήσουν σε υπέρμετρη επιβάρυνση το περιβάλλον στις περιοχές που χτίζονται και λειτουργούν και αφετέρου έχει δημιουργήσει προσδοκίες για οικονομική ανάπτυξη και θέσεις εργασίας.

Η μεγαλύτερη αγορά data centers στον κόσμο είναι στις ΗΠΑ, όπου συγκεντρώνεται περίπου το 45–50% της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος των hyperscale data centers. Η Γερμανία κρατάει τα ηνία στην Ευρώπη με μεγάλες συγκεντρώσεις data centers, κυρίως στην περιοχή της Φρανκφούρτης και ακολουθούν το Παρίσι, το Λονδίνο και το Άμστερνταμ. Το Δουβλίνο αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς κόμβους hyperscale data centers, χάρη στην παρουσία μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Η Κίνα διαθέτει πολύ μεγάλη και συνεχώς αυξανόμενη υποδομή κέντρα ιδιαίτερα στις περιοχές Πεκίνου και Σαγκάης. Το Τόκιο αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους στην Ασία. Οι εταιρείες κατασκευάζουν συνήθως κέντρα σε περιοχές που διαθέτουν άφθονη και αξιόπιστη ηλεκτρική ενέργεια, πρόσβαση σε δίκτυα οπτικών ινών, διαθέσιμη γη για μεγάλες εγκαταστάσεις, σχετικά δροσερό κλίμα (που μειώνει τις ανάγκες ψύξης) και φορολογικά και επενδυτικά κίνητρα από τις κυβερνήσεις.

Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον

Η ραγδαία εξάπλωση των κέντρων δεδομένων, που τροφοδοτείται κυρίως από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των υπηρεσιών cloud, προκαλεί προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα, καθώς οι εγκαταστάσεις αυτές καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που αυξάνει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα όταν η παραγωγή ηλεκτρισμού βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, ακαδημαϊκοί προειδοποιούν ότι η αυξημένη κατανάλωση νερού για την ψύξη των διακομιστών μπορεί να επιβαρύνει τις τοπικές υδατικές πηγές, ιδιαίτερα σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη λειψυδρία. Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) αναφέρει ότι η ταχεία επέκταση των data centers συμβάλλει στην αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και εντείνει την πίεση στους υδάτινους πόρους, τονίζοντας την ανάγκη για αυστηρότερα πρότυπα βιώσιμης λειτουργίας. Αυτό που υπογραμμίζουν οι ειδικοί είναι ότι χωρίς ενεργειακά αποδοτικότερο σχεδιασμό και μεγαλύτερη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των data centers θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Το αποτύπωμα της ανάπτυξης αυτής φαίνεται πάντως να είναι ήδη ορατό καθώς μελέτη στο περιοδικό Environmental Science & Policy (2024) καταλήγει ότι χώρες όπως η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Σιγκαπούρη, η Γερμανία, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ήδη αναγκαστεί να υιοθετήσουν πολιτικές περιορισμού ή αυστηρότερης ρύθμισης των data centers εξαιτίας της υψηλής κατανάλωσης φυσικών πόρων και των αυξανόμενων περιβαλλοντικών πιέσεων.

Το παράδειγμα της Ιρλανδίας

Δεκάδες τεράστια κέντρα δεδομένων που λειτουργούν στα περίχωρα του Δουβλίνου καταναλώνουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όλα τα αστικά σπίτια στην Ιρλανδία. Η Ιρλανδία είναι ένας «μικρόκοσμος αυτού που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πολλές χώρες την επόμενη δεκαετία, ιδιαίτερα με την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης», δήλωσε ο ερευνητής ενέργειας Paul Deane του University College Cork. Σύμφωνα με το “AP” η χώρα που έγινε εργοστάσιο υπολογιστών για την Amazon, την Google, τη Meta, τη Microsoft και το TikTok αναρωτιέται αν άξιζε τον κόπο. Οι φόβοι για συνεχόμενες διακοπές ρεύματος οδήγησαν τον φορέα εκμετάλλευσης του δικτύου της Ιρλανδίας να σταματήσει την κατασκευή νέων κέντρων μέχρι το 2028, καθώς αυτά τα τεράστια κτίρια και οι ισχυροί υπολογιστές τους κατανάλωσαν πέρυσι το 21% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.

Αμερική: Μόνο το 14% θα υποστήριζε τα Data Centers

Στις ΗΠΑ έχουν υπάρξει μεγάλες αντιδράσεις για τα μεγακέντρα, τόσο από τοπικές-αγροτικές κοινότητες που φοβούνται την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και των υδάτινων πόρων όσο και από οργανώσεις.

Τον Ιούλιο του 2026 έγιναν 142 διαμαρτυρίες σε 42 πολιτείες. Στο Μίσιγκαν οι κάτοικοι αντιδρούν σε ένα τεράστιο έργο με προϋπολογισμό 16 δισεκατομμυρίων δολαρίων που αναμένεται να εκτείνεται σε περισσότερα από 250 στρέμματα, επειδή φοβούνται ότι θα επηρεάσει την αγροτική παραγωγή. Γενικά οι Αμερικανοί δεν εμπιστεύονται την εξέλιξη αυτή και αυτό αποτυπώνεται σε έρευνα των Reuters/Ipsos που έγινε τον Ιούνιο, όπου μόλις το 1/3 των Αμερικανών εγκρίνει τον ρυθμό κατασκευής κέντρων δεδομένων. Επίσης μόνο το 14% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι θα υποστήριζε την κατασκευή ενός κέντρου δεδομένων στην κοινότητά του.

Πού κατασκευάζονται σήμερα τα περισσότερα νέα data centers;

Οι μεγαλύτερες επενδύσεις πραγματοποιούνται στις εξής περιοχές:

Ηνωμένες Πολιτείες (Northern Virginia, Texas, Arizona, Ohio, Iowa, Oregon), λόγω υψηλής ζήτησης για cloud και AI και πρόσβασης σε ενεργειακές υποδομές.

Ευρώπη (Ιρλανδία, Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο), όπου συνεχίζεται η ανάπτυξη, αν και σε ορισμένες περιοχές υπάρχουν περιορισμοί στην ηλεκτρική ισχύ.

Ασία (Ιαπωνία, Μαλαισία, Σιγκαπούρη, Χονγκ Κονγκ), όπου αυξάνεται η ζήτηση για υπηρεσίες cloud και AI.

Λατινική Αμερική (Βραζιλία, Χιλή, Μεξικό, Κολομβία), με ταχέως αναπτυσσόμενες αγορές.

Αφρική (Νότια Αφρική, Κένυα, Νιγηρία), όπου οι επενδύσεις αυξάνονται αλλά η συνολική υποδομή παραμένει περιορισμένη

Τι γίνεται στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα έχει εγκριθεί έργο για την κατασκευή κέντρων δεδομένων από την Microsoft με συνολικό προυπολογισμό 976 εκατομμύρια ευρώ. Αφορά στη δημιουργία ενός Συγκροτήματος Κέντρων Δεδομένων και Τεχνολογικής Υποστήριξης Επιχειρήσεων αποτελούμενου από τρία Κέντρα Δεδομένων σε δύο διαφορετικές περιοχές εγκατάστασης εντός νομού Αττικής, στα Σπάτα και στο Κορωπί που θα υποστηρίζουν τις υπηρεσίες Microsoft Azure, Microsoft 365 και άλλες υπηρεσίες cloud . Η γαλλική εταιρεία Data4 αναπτύσσει επίσης μεγάλο campus data centers στην Παιανία, ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως ψηφιακού κόμβου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Το 2026 ανακοινώθηκε επένδυση του Karatzis Group για την κατασκευή επτά data centers στον Δήμο Ορχομενού Βοιωτίας, με συνολική ισχύ που μπορεί να φτάσει τα 430 MW. Σύμφωνα με το datacenter map στην Ελλάδα υπάρχουν ή είναι υπό κατασκευή 29 Κέντρα Δεδομένων, με τα 19 από αυτά να είναι στην Αττική.

Πηγές: https://ependyseis.mindev.gov.gr/el/stratigikes/erga/investment-in-data-centres-in-greece, https://www.mindev.gov.gr/sto-ypo-kataskevh-data-center-ths-microsoft-sta-spata-oi-ypourgoi-anaptyxhs-takhs-theodorikakos-psyfiakhs-diakyvernhshs-dhmhtrhs-papastergiou-kai-epikrateias-makhs-voridhs, https://www.theverge.com/cs/features/937356/ai-data-center-gpu-environmental-impact, https://newsletters.enterprisegreece.gov.gr/newsletter-articles/greece-develops-as-data-center-hub-for-southeast-europe-eastern-mediterranean/, https://www.datacentermap.com/greece/, https://apnews.com/article/c9f95aa014254ef454b763ccfb32de39, https://www.unep.org/technical-highlight/unep-releases-guidelines-curb-environmental-impact-data-centres, https://apnews.com/article/74488b7741ff3667ab6574ebef28c18a, https://insurancedaily.gr/giati-sto-misigkan-oi-katoikoi-lene-ochi-sto-gigantiaio-data-center