Οι μνήμες μιας εποχής με Μίκη Θεοδωράκη στη Ζάτουνα Αρκαδίας

Ο Γιάννης Ρίτσος, στον οποίο αφιερώνεται το 5ο Διεθνές Φεστιβάλ Μίκη Θεοδωράκη “Αρκαδίες - Ζάτουνα” στις 19-21 Ιουνίου, είχε πει για τον οικουμενικό συνθέτη: «Όλα σ’ αυτόν είναι μεγάλα· ανάστημα, χέρια, πόδια, φωνή, γέλιο, κίνηση -όλα στον υπερθετικό βαθμό. Ούτε στιγμή δεν θα βρούμε τον Μίκη σε χαλάρωση, πάντα σε έξαρση. Όλος μια τεντωμένη χορδή, αέναα ανταποκρινόμενη και στο πιο ανεπαίσθητο νεύμα της Ιστορίας, σε κάθε νεύμα της Ιστορίας, σε κάθε νεύμα από το “μέσα” του κόσμου». 

Μαζί με τον Μίκη, το καθιερωμένο Φεστιβάλ τιμά φέτος τον “Επιτάφιο” του Ρίτσου, ωδή στον σπαραγμό της μάνας για τον νεκρό γιό της και ακόμη, τιμά την αιματηρή εργατική εξέγερση του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη, ενώ αναδεικνύεται και η σχέση του Μίκη Θεοδωράκη με τη Λατινική Αμερική. 

Η Ζάτουνα είναι το χωριό της κεντρικής Αρκαδίας λίγα χιλιόμετρα από τη Δημητσάνα όπου, παρ’ ότι οι δικτάτορες τον εκτόπισαν (21 Αυγούσου 1968) για απομόνωση, ο εμβληματικός Μίκης μετέτρεψε την εξορία του σε “παγκόσμιο τηλεβόα αντίστασης”, δημιουργώντας παράλληλα ένα ανεκτίμητης αξίας καλλιτεχνικό έργο. Έμεινε εκεί μέχρι το φθινόπωρο του 1969, όταν μεταφέρθηκε στο Στρατόπεδο του Ωρωπού (19 Οκτωβρίου) υπό το πρόσχημα της θεραπείας του από τη φυματίωση. Αντιθέτως, όμως, η κατάσταση της υγείας του επιδεινώθηκε και εισήχθη στο νοσοκομείο “Σωτηρία”.

Στο αρκαδικό χωριό, ο συνθέτης μελέτησε τη βυζαντινή μουσική και τη γραφή της, ενώ στη σύνθεση θεμελίωσε θεωρητικά τη “Μετασυμφωνική Μουσική” και ανέπτυξε τη φόρμα “τραγούδι-ποταμός”. Ήταν η περίοδος κατά την οποία οι ξένοι ραδιοφωνικοί σταθμοί με ελληνικού ενδιαφέροντος θέματα (BBC, Deutsce Welle, Φωνή της Αλήθειας κ.ά.) μετέδιδαν τα απαγορευμένα στην Ελλάδα τραγούδια του. 

Συνέθεσε εκεί τις “Αρκαδίες”: “Έντεχνα Λαϊκά” (Αρκαδία Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV, X, XI) σε ποίηση Μάνου Ελευθερίου, Ανδρέα Κάλβου, δική του και Νότη Περγιάλη. Σε φόρμα “ποταμού”, το ορατόριο “Αρκαδία V - Πνευματικό Εμβατήριο” σε ποίηση Άγγελου Σικελιανού, “Αρκαδία VI - Θούριον, στον Άγνωστο Ποιητή” σε δική του ποίηση, “Αρκαδία VII - Ο Επιζών” σε ποίηση Τάκη Σινόπουλου, “Αρκαδία VIII, Μιλώ - Χάρης 1944” σε ποίηση Μανώλη Αναγνωστάκη, “Αρκαδία IX - Η Μητέρα του Εξόριστου (Andante)” σε ποίηση Κώστα Καλαντζή.

Το Φεστιβάλ οργανώνεται σε συνεργασία με το δήμο Γορτυνίας και τον Σύλλογο “Οι Φίλοι της Μουσικής - Μέγαρο Μουσικής Αθηνών”. Αξίζει να είμαστε εκεί κατά το τριήμερο -αν όχι με φυσική παρουσία, ακούγοντας ξανά έργα του Μίκη Θεοδωράκη και διαβάζοντας Γιάννη Ρίτσο- όλοι εμείς που ζυμωθήκαμε με το βαθύ σημάδι που άφησαν “σε τούτα εδώ τα μάρμαρα” του τόπου μας. 

Οι φωτογραφίες του Μίκη με τον Γιάννη Ρίτσο, οι οικογενειακές με τη Μυρτώ, τη Μαργαρίτα και τον Γιώργο στη Ζάτουνα (1968), από το βιβλίο του Αστέρη Κούτουλα “Mikis Theodorakis, Ein Leben in Bildern” (SHOTT). Οι πληροφορίες για την περίοδο και το έργο του, από το χρονολόγιο της εξαιρετικής έκδοσης του Γιώργου και της Ηρούς Σγουράκη “Μίκης Θεοδωράκης” (2005) με την κινηματογραφική αυτοβιογραφία του.

* Γιάννης Ρούντος: Πρεσβευτής-σύμβουλος ιδεών και πράξεων για τον Πολιτισμό και την Αειφορία και αρθρογράφος, έχοντας ολοκληρώσει μακρά σταδιοδρομία στο management εταιρικών υποθέσεων, την επικοινωνία και τη βιωσιμότητα στον ιδιωτικό τομέα (1994-2021 Interamerican).