Δικαίωμα στη Λήθη – Μια νέα πραγματικότητα για την ασφαλιστική αγορά

Υπάρχουν νομοθετικές αλλαγές που τροποποιούν διαδικασίες. Υπάρχουν όμως και εκείνες που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιμετωπίζει τον άνθρωπο.

Η ψήφιση του Ν. 5317/2026 (ΦΕΚ Α΄108/10.07.2026) και η νομοθετική κατοχύρωση στην Ελλάδα του αποκαλούμενου «Δικαιώματος στη Λήθη» (Right to be Forgotten) ανήκει, κατά τη γνώμη μου, στη δεύτερη κατηγορία.

Το θέμα το παρακολουθώ εδώ και χρόνια από δύο διαφορετικές, αλλά απολύτως συμπληρωματικές θέσεις: ως επαγγελματίας της ασφαλιστικής αγοράς με πολυετή εμπειρία στην ασφαλιστική διαμεσολάβηση και ως ενεργή εθελόντρια και Γενική Γραμματέας της Europa Donna Hellas, μέλος του Πανευρωπαϊκού Συνασπισμού κατά του Καρκίνου του Μαστού Europa Donna – The European Breast Cancer Coalition. συμμετέχοντας στον αγώνα για την προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών με εμπειρία καρκίνου του μαστού.

Και ακριβώς αυτή η διπλή οπτική με έχει κάνει να πιστεύω ότι το Δικαίωμα στη Λήθη δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια «υποχώρηση» της ασφαλιστικής αγοράς απέναντι σε ένα κοινωνικό αίτημα. Μπορεί να αποτελέσει μια ουσιαστική εξέλιξη του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε σήμερα τον ασφαλιστικό κίνδυνο, τον άνθρωπο και τελικά τον ίδιο τον κοινωνικό ρόλο της ασφάλισης.

Τι αλλάζει με τον Ν. 5317/2026

Το άρθρο 16 του νέου νόμου αφορά τις ασφαλιστικές συμβάσεις που σχετίζονται με συμβάσεις πίστωσης και ενσωματώνει τις σχετικές προβλέψεις της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2225.

Η παράγραφος 4 εισάγει μια εξαιρετικά σημαντική απαγόρευση: όταν έχουν παρέλθει πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της θεραπείας, δεν επιτρέπεται πλέον να χρησιμοποιούνται προσωπικά δεδομένα που σχετίζονται με προηγούμενη διάγνωση ογκολογικής ασθένειας για τους σκοπούς ασφαλιστικής σύμβασης συνδεδεμένης με σύμβαση πίστωσης.

Αυτό είναι το σημείο που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Ο νέος νόμος δεν σημαίνει ότι κάθε ασφαλιστικό προϊόν ζωής ή υγείας στην Ελλάδα υπάγεται αυτομάτως στο Δικαίωμα στη Λήθη. Η συγκεκριμένη διάταξη αφορά ασφαλιστική σύμβαση συνδεδεμένη με σύμβαση πίστωσης.

Πρόκειται όμως αναμφίβολα για ένα καθοριστικό θεσμικό βήμα.

Από ένα ευρωπαϊκό αίτημα σε ελληνικό νόμο

Για όσους έχουμε παρακολουθήσει αυτή την προσπάθεια τα τελευταία χρόνια, η ψήφιση του νόμου έχει ιδιαίτερο συμβολισμό.

Τον Μάρτιο του 2023 είχα την τιμή, με την ιδιότητα της Γενικής Γραμματέως της Europa Donna Hellas αλλά και της επαγγελματία της ασφαλιστικής αγοράς, να μιλήσω στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην ειδική εκδήλωση «Living with Breast Cancer», για το Right to be Forgotten.

Τότε μιλούσαμε για το τι συνέβαινε στις διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες, για τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι survivors όταν επιχειρούσαν να ασφαλιστούν ή να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση και για την ανάγκη δημιουργίας ενός πλαισίου που θα προστάτευε τους ανθρώπους από τη διά βίου «τιμωρία» μιας παλιάς διάγνωσης.

Την ίδια περίοδο η Europa Donna Hellas δεν περιορίστηκε στην ευαισθητοποίηση.

Στις 14 Φεβρουαρίου 2023 αντιπροσωπεία του Διοικητικού Συμβουλίου μας συναντήθηκε με τη Γενική Διευθύντρια της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος, Ελίνα Παπασπυροπούλου, και την ειδική ομάδα στελεχών που εργαζόταν πάνω στο Δικαίωμα στη Λήθη και στον σχετικό Κώδικα Δεοντολογίας.

Από τότε η θέση μας ήταν σαφής: ο Κώδικας Δεοντολογίας ήταν ένα πολύ σημαντικό πρώτο βήμα, αλλά χρειαζόταν να ακολουθήσει η θεσμοθέτηση του δικαιώματος.

Η σημασία της συνεργασίας

Το 2024 το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η Ένωση Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος και η Ελληνική Ομοσπονδία Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ (H Europa Donna είναι επίσης μέλος της ΕΛΛΟΚ ) παρουσίασαν τον Κώδικα Δεοντολογίας για τη διασφάλιση του Δικαιώματος στη Λήθη των επιζώντων από καρκίνο στις συμβάσεις ζωής που συνδέονται με δάνεια.

Ήταν μια απόδειξη ότι σε τόσο σύνθετα κοινωνικά ζητήματα η λύση δεν βρίσκεται στην αντιπαράθεση μεταξύ ασθενών και ασφαλιστικής αγοράς. Βρίσκεται στον διάλογο, στα επιστημονικά δεδομένα, στη συνεργασία των οργανώσεων ασθενών με τους ασφαλιστικούς και θεσμικούς φορείς και στη δημιουργία ενός σύγχρονου πλαισίου που μπορεί να συνδυάζει τη διαχείριση του κινδύνου με την κοινωνική δικαιοσύνη.

Η Europa Donna Hellas συνέχισε όλα αυτά τα χρόνια την προσπάθεια ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης. Το Δικαίωμα στη Λήθη συζητήθηκε σε δράσεις, συνεντεύξεις και podcasts, με ενεργή συμμετοχή των μελών και εθελοντών μας, γιατί για εμάς η survivorship δεν αφορά μόνο τη θεραπεία.

Αφορά τη ζωή μετά τη θεραπεία.

Και εδώ βρίσκεται η ευθύνη της ασφαλιστικής αγοράς

Ως ασφαλιστική πράκτορας έχω συναντήσει στην πράξη ανθρώπους που, μετά από μια ογκολογική νόσο, βρέθηκαν αντιμέτωποι με δυσκολίες στην ασφαλισιμότητά τους.

Κατανοώ ταυτόχρονα την άλλη πλευρά. Η ιδιωτική ασφάλιση λειτουργεί με κανόνες ανάληψης και αξιολόγησης κινδύνου. Δεν μπορούμε να παραγνωρίζουμε το underwriting ούτε την ανάγκη των ασφαλιστικών επιχειρήσεων να λειτουργούν με τεχνικά και αναλογιστικά δεδομένα.

Όμως η ιατρική εξελίσσεται.

Οι θεραπείες εξελίσσονται.

Τα ποσοστά επιβίωσης εξελίσσονται.

Άρα οφείλει να εξελίσσεται και ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε τον άνθρωπο που κάποτε νόσησε.

Δεν μπορεί μια διάγνωση να μετατρέπεται αυτομάτως σε μια ισόβια ασφαλιστική ταυτότητα.

Ο ρόλος του ασφαλιστικού διαμεσολαβητή

Θεωρώ ότι η νέα πραγματικότητα δημιουργεί και μια σημαντική ευθύνη για εμάς τους ασφαλιστικούς διαμεσολαβητές.

Πρέπει πρώτα απ' όλα να γνωρίζουμε με ακρίβεια το νέο πλαίσιο, ώστε να μπορούμε να ενημερώνουμε σωστά τους πελάτες μας για τα δικαιώματά τους.

Παράλληλα, μπορούμε να λειτουργήσουμε ως γέφυρα ανάμεσα στον πολίτη και την ασφαλιστική αγορά. Να ακούμε τις πραγματικές δυσκολίες, να αναδεικνύουμε προβλήματα εφαρμογής και να συμβάλλουμε στη δημιουργία ασφαλιστικών λύσεων που ακολουθούν τις σύγχρονες επιστημονικές και κοινωνικές εξελίξεις.

Γιατί η ασφαλιστική διαμεσολάβηση δεν είναι μόνο πώληση συμβολαίων. Είναι και εκπροσώπηση της πραγματικής ανάγκης του ανθρώπου απέναντι στην αγορά.

Μια κατάκτηση – αλλά όχι το τέλος της διαδρομής

Η ψήφιση του Ν. 5317/2026 είναι ένας σταθμός που αξίζει να αναγνωριστεί.

Δεν είναι, όμως, το τέλος.

Η πρόκληση από εδώ και πέρα είναι να δούμε πώς θα εφαρμοστεί το Δικαίωμα στη Λήθη στην καθημερινή ασφαλιστική πρακτική, πώς θα ενημερωθούν σωστά οι καταναλωτές και οι επαγγελματίες και πώς μπορεί να συνεχιστεί ο θεσμικός διάλογος για τις ασφαλιστικές ανάγκες των ανθρώπων με ιστορικό καρκίνου και πέρα από το συγκεκριμένο πεδίο των ασφαλίσεων που συνδέονται με πιστώσεις.

Ως ασφαλιστική αγορά έχουμε μπροστά μας μια ευκαιρία.

Να αποδείξουμε ότι η ασφάλιση μπορεί να εξελίσσεται μαζί με την επιστήμη και την κοινωνία.

Και ως Europa Donna Hellas έχουμε έναν ακόμη λόγο να συνεχίσουμε τη συνηγορία, την ενημέρωση και τη συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Γιατί πίσω από κάθε φάκελο underwriting υπάρχει ένας άνθρωπος.

Ένας άνθρωπος που νόσησε, θεραπεύτηκε και έχει δικαίωμα να σχεδιάσει ξανά τη ζωή του, να δημιουργήσει, να αποκτήσει ένα σπίτι, να προστατεύσει την οικογένειά του και να κοιτάξει το μέλλον χωρίς το παρελθόν να αποτελεί μόνιμο εμπόδιο.

Το Δικαίωμα στη Λήθη δεν ζητά να διαγράψουμε την ιστορία.

Ζητά να μην επιτρέπουμε στην ιστορία να ακυρώνει το μέλλον.