Τί είναι, επιτέλους, αυτή η περιλάλητη “βιωσιμότητα”;

Παρακολουθώ επί χρόνια, με συνέπεια ενδιαφέροντος και ενασχόλησης, τις συζητήσεις και την αρθρογραφία στον κόσμο των επιχειρήσεων για το θέμα της βιωσιμότητας - μάλιστα τελευταία με τις λειάνσεις και την ολοφάνερη κοινοτοπία της συμβολής ΑΙ, χωρίς διαφοροποιήσεις ίχνους προσωπικής ταυτότητας στις καταθέσεις ιδεών και απόψεων. Διαπιστώνω ξανά και ξανά ότι περισσεύει το τεχνικό περιεχόμενο -πρότυπα και οδηγίες, ευθυγραμμίσεις και συμμορφώσεις, spreadsheets- με το άλλοθι της ετικέτας ενός “purpose”.

Έχω καταλήξει, ωστόσο, πως η βιωσιμότητα είναι μια κορυφαία πολιτισμική αξία οικουμενικής θεώρησης του βίου με ήθος και συναίσθημα. Με τον βίο υπερβατικά γήινο, ως πνευματική και υλική υπόθεση για την ευθύνη του καθενός μας να δημιουργεί με ανιδιοτέλεια “έναν μικρό παράδεισο μέσα στην απόγνωση της κόλασης” με νόημα για την ύπαρξη των άλλων. Δεν είναι εύκολος δρόμος. Και νομίζω, αυτή είναι και η θεμελιώδης εννοιολογική διαφορά της βιωσιμότητας από την επιβίωση.

Επισημαίνω αυτή τη βεβαιότητά μου διαβάζοντας ξανά για έναν προβληματισμό “υπαρξιακής ανησυχίας” στην επιχειρηματική κοινότητα, που προσεγγίζει τη διαφορά των εννοιών με τις τυποποιημένες τεχνικές αντιλήψεις της συνταγογραφούμενης “ανάπτυξης” όπως αυτή παρέχεται από εύτακτους γραφειοκράτες. Σε παλαιότερα κείμενά μου έχω προσπαθήσει να αποτυπώσω αυτή τη διαφορά με κείμενα και σχετικά παραδείγματα πρακτικών/συμπεριφορών.

Στο επιχειρείν, ωστόσο, με απογοήτευση εύρισκα πάντοτε βιωσιμότητα και επιβίωση να συγκλίνουν εν κατακλείδι στην αριθμολαγνεία των οικονομικών μεγεθών και αποτελεσμάτων που, ευλόγως, οδηγούν σε λογιστική οικονομικών διευθύνσεων (με αυτοπροσδιοριζόμενους “sustainability leaders”) και στρατηγικών, με όχημα το marketing. Χωρίς, βέβαια, η “βιωσιμότητα” να γίνεται ζήτημα Πολιτισμού και αδιαπραγμάτευτης Ηθικής Ευθύνης προσώπων (δηλαδή, με προσωπικό “κόστος”).

Κάτι τέτοιο, άλλωστε, θα απαιτούσε κουλτούρα ηγετικών προσωπικοτήτων και όχι εταιρειών, ακυρώνοντας τη δαιμονιώδη επιχειρηματικότητα οποιασδήποτε μετοχικής υστεροβουλίας για ασταμάτητο πλουτισμό. Ποιός οικονομικός διευθυντής τοποθετείται τόσο ανατρεπτικά και ρηξικέλευθα απέναντι στη λογιστική των κερδών; Ποιός θα μπορούσε να αναθεωρήσει τη θεμελίωση του ιδιωτικού επιχειρείν και να βγει αυτοκτονικά από τον συρμό;

Οι επιχειρήσεις, λοιπόν, μπορούν να φθάνουν μόλις μέχρι τις κανονιστικές αρχές μιας σύμβασης, απέχοντας πολύ από αυτό που ήθελε να εκφράσει ο ποιητής για ό,τι προσφέρεται ως σκοπός χωρίς να προσδοκά/απαιτεί επιστροφή - και μάλιστα πολλαπλάσια. Διότι, στην ανώτερη σφαίρα της έννοιας της προσφοράς η βιωσιμότητα είναι -έχω πλέον την πεποίθηση- μέγεθος αξίας που αναλογεί στο επίπεδο της ανιδιοτελούς αγάπης. Στα κατώτερα επίπεδα ας ψάξουμε την επιβίωση - με τον κανιβαλισμό της επιβίωσης στη λάσπη του πυθμένα. Αυτή η πίστη, για το πώς θα μπορούσε να είναι το νόημα της βιωσιμότητας σαν αυτό της αγάπης, μου αποκαλύφθηκε με αναπάντεχη φωτεινότητα διαβάζοντας τον William Blake (Songs of Experience: “Clod and the Pebble”):

"Love seeketh not itself to please,
Nor for itself hath any care,
But for another gives its ease,
And builds a Heaven in Hell's despair."

Όπως στην αγάπη, και στη βιωσιμότητα: το άλμα προς τον σκοπό θέλει την πίστη και την πρόθεση μέχρι την αυταπάρνηση. Ας το σκεφτούμε όπως ο ποιητής, μήπως μπορέσουμε να ξεφύγουμε από την ταπεινωτική ευτέλεια της επιβίωσης που θέλει τον κόσμο να κινείται γύρω από τον καθένα μας όπως βολεύει τα κατώτερα ένστικτά μας, αυτά που έρπουν στον πάτο του βαρελιού. Μπορούμε να μαθαίνουμε τον δρόμο απ’ όσα φαινομενικά δείχνουν ανόμοια μεταξύ τους, όπως η αγάπη και η βιωσιμότητα, η ποίηση και η επιχειρηματικότητα.

Σήμερα, οι επιχειρήσεις αδυνατούν να συνδέσουν τα φαινομενικά ανόμοια σε μια ενιαία και βαθύτερη αλήθεια, μαθαίνοντας από τον Πολιτισμό των τεχνών - των γραμμάτων και του στοχασμού. Συνεχίζουν την ψιμυθίωση μιας ιδέας που ορέγεται κέρδη και επί κερδών κέρδη από έναν ανελέητο ανταγωνισμό, που “κάνει καλό” μόνον στους συσσωρευτές δύναμης εξοντώνοντας τους πολλούς. Ο φούρνος της γειτονιάς μου έκλεισε πρόσφατα, δίνοντας τέλος και στη ζεστή μυρωδιά αγάπης που σκόρπιζε ολόγυρα το ψήσιμο την ώρα που χαράζει ο ήλιος, σαν καλημέρα. Δεν άντεξε τη “βιώσιμη” πρόταση που προτείνει στο επόμενο τετράγωνο το σουπερμάρκετ με τα βιομηχανικά τυποποιημένα και συσκευασμένα αρτοσκευάσματα…

Όσο οι “leaders” αναζητούν διαφορές μεταξύ “βιωσιμότητας και επιβίωσης” με rebranding αλλαγής τίτλων στο ίδιο περιεχόμενο, το μπαλόνι του sustainability θα συνεχίζει να φουσκώνει μέχρι να σκάσει.