Πετράλωνα: Το ατύχημα που υπενθύμισε ότι η διαχείριση του κινδύνου ξεκινά πριν από την πρώτη εκσκαφή

Το πρόσφατο περιστατικό στα Πετράλωνα ανέδειξε ότι η ασφάλιση ενός τεχνικού έργου δεν αποτελεί μια τυπική συμβατική υποχρέωση, αλλά αναπόσπαστο μέρος της συνολικής στρατηγικής διαχείρισης του κατασκευαστικού κινδύνου.

Η πρόσφατη κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, κατά τη διάρκεια εργασιών σε όμορο οικόπεδο, επανέφερε στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ζήτημα για τον τεχνικό και ασφαλιστικό κόσμο: τη διαχείριση του κατασκευαστικού κινδύνου και των αναλογούντων ευθυνών. Ανεξάρτητα από τα ακριβή αίτια του περιστατικού, τα οποία θα διερευνηθούν από τις αρμόδιες αρχές, κάθε τεχνικό έργο που εκτελείται σε πυκνά δομημένο αστικό περιβάλλον ενέχει κινδύνους που μπορούν να επηρεάσουν γειτονικές κατασκευές, περιουσίες και, πρωτίστως, την ανθρώπινη ζωή.

Η αποτελεσματική διαχείριση αυτών των κινδύνων ξεκινά πολύ πριν από την έναρξη των εργασιών. Η αναγνώριση και αξιολόγηση των τεχνικών κινδύνων, η γεωτεχνική διερεύνηση, η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εκσκαφής και αντιστήριξης, η λήψη προληπτικών μέτρων και, όπου απαιτείται, η τεχνική αποτύπωση της προϋπάρχουσας κατάστασης των όμορων κτιρίων, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τον περιορισμό της πιθανότητας και της έκτασης μιας ζημιάς.

Στην ίδια λογική εντάσσεται και ο σωστός σχεδιασμός του ασφαλιστικού προγράμματος. Ένα ασφαλιστήριο Contractors’ All Risks (CAR) δεν περιορίζεται στην κάλυψη του ίδιου του έργου, αλλά μπορεί να συμπληρωθεί, όπου αυτό απαιτείται από τη φύση του έργου, με εξειδικευμένες επεκτάσεις, όπως, ενδεικτικά, η κάλυψη της υφιστάμενης περιουσίας του Κυρίου του Έργου ή περιουσίας που βρίσκεται υπό την ευθύνη του, η κάλυψη εσφαλμένης μελέτης (Faulty Design) και ελαττωματικών υλικών ή κακοτεχνίας (Defective Materials / Workmanship). Εξίσου κρίσιμες είναι οι καλύψεις της Αστικής Ευθύνης έναντι Τρίτων, της Εργοδοτικής Ευθύνης, καθώς και της Επαγγελματικής Αστικής Ευθύνης των μελετητών και επιβλεπόντων μηχανικών.

Σε έργα εκσκαφών, ιδιαίτερη σημασία έχουν ο Ειδικός Όρος 102, για ζημιές σε εγκαταστάσεις Οργανισμών Κοινής Ωφελείας (ΟΚΩ), και ο Ειδικός Όρος 120 (Vibration, Removal or Weakening of Support), ο οποίος επεκτείνει την κάλυψη της αστικής ευθύνης έναντι τρίτων για ζημιές που προκαλούνται από δονήσεις ή από την αφαίρεση ή εξασθένηση της στήριξης γειτονικών κατασκευών. Η ενεργοποίησή του, όμως, προϋποθέτει ότι πριν από την έναρξη των εργασιών έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης, ενώ, όπου απαιτείται από τη φύση και το προφίλ του κινδύνου, προηγείται τεχνική αποτύπωση (Dilapidation Report) των όμορων ιδιοκτησιών. Σε κάθε περίπτωση, εξαιρούνται ζημιές που ήταν προβλέψιμες βάσει της φύσης του έργου ή του τρόπου εκτέλεσής του. Με άλλα λόγια, η ασφαλιστική κάλυψη δεν υποκαθιστά την ορθή τεχνική πρακτική αλλά την προϋποθέτει.

Εφόσον επέλθει ζημία, η διαδικασία αποζημίωσης απαιτεί τεχνική διερεύνηση και καταλογισμό ευθυνών μεταξύ των εμπλεκομένων. Ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά, μπορεί να ενεργοποιηθούν περισσότερα του ενός ασφαλιστήρια, όπως το Κατά Παντός Κινδύνου Έργου (CAR), η Αστική Ευθύνη έναντι Τρίτων, η Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Μηχανικού, αλλά και ασφαλιστήρια περιουσίας των πληγέντων ιδιοκτητών, εφόσον πληρούνται οι όροι και οι προϋποθέσεις τους.

Δεν πρέπει επίσης να παραγνωρίζεται ότι αρκετές κατοικίες αποτελούν αντικείμενο στεγαστικής χρηματοδότησης και, συνεπώς, ένα ολοκληρωμένο ασφαλιστήριο περιουσίας προστατεύει όχι μόνο τον ιδιοκτήτη, αλλά συμβάλλει και στη διαφύλαξη των συμφερόντων ενός ενδεχόμενου ενυπόθηκου δανειστή.

Η επιλογή των ασφαλιστικών καλύψεων δεν είναι διαδικασία συμπλήρωσης ενός εντύπου αλλά αποτέλεσμα της σωστής αναγνώρισης, αξιολόγησης και αποτύπωσης του τεχνικού κινδύνου. Η πραγματική αξία της ασφάλισης δεν βρίσκεται μόνο στην αποζημίωση μετά από ένα ζημιογόνο γεγονός. Βρίσκεται κυρίως στη συμβολή της στον σωστό σχεδιασμό και στη συνολική διαχείριση του κινδύνου ήδη από το στάδιο της προετοιμασίας του έργου. Γιατί η ασφάλιση δεν αρχίζει με την έκδοση του ασφαλιστηρίου. Αρχίζει με τη σωστή εκτίμηση του κινδύνου, πολύ πριν από την πρώτη εκσκαφή.