Οι φυσικές καταστροφές αλλάζουν τον χάρτη της ασφάλισης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, παρουσιάζουν τα στοιχεία της ανάλυσης του Swiss Re Institute* για το 2025, που καταγράφονται αναλυτικά οι ζημιές από τις καταστροφές στην Ευρώπη.

Η πρώτη εικόνα δείχνει μια σχετικά ήπια εικόνα εκδήλωσης φαινομένων φυσικών καταστροφών, αλλά σχετικά με την ασφαλιστική πραγματικότητα, προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι κίνδυνοι από τις καταστροφές, παραμένουν, αυτές γίνονται πιο σύνθετες και πιο δύσκολοι στην πρόβλεψη.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι ασφαλισμένες ζημιές από φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη ανήλθαν το 2025 στα 4 δισ. δολάρια, μέγεθος χαμηλότερο από τον μέσο όρο της τελευταίας δεκαετίας που φθάνει τα 11,7 δισ. δολάρια. Ωστόσο επισημαίνεται ότι αυτή η εικόνα δεν οφείλεται στην μείωση της εκδήλωσης των κινδυνικών φαινομένων, αλλά κυρίως στο γεγονός ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν έπληξαν περιοχές με υψηλή ασφαλιστική έκθεση.

Η δραστηριότητα των φυσικών κινδύνων παρέμεινε υψηλή, με έντονες χαλαζοπτώσεις στη Γαλλία, καταστροφικές πυρκαγιές σε Ισπανία, Ιταλία και Ελλάδα, αλλά και σοβαρές καταιγίδες σε πολλές περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης.

Ιδιαίτερα από τα φυσικά φαινόμενα, αυτό που προβληματίζει είναι οι λεγόμενες severe convective storms (SCS) — οι ισχυρές καταιγίδες που συνοδεύονται από χαλάζι, ανεμοστρόβιλους και έντονες βροχοπτώσεις. Η Swiss Re επισημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι κίνδυνοι αποτελούν τον βασικότερο παράγοντα αύξησης των ασφαλισμένων ζημιών στην Ευρώπη, με ετήσια αύξηση που υπολογίζεται μεταξύ 9% και 11% σε πραγματικούς όρους.

Η αύξηση αυτή δεν εξηγείται μόνο από την ανάπτυξη των πόλεων ή τη μεγαλύτερη ασφαλιστική διείσδυση, σημαντικός παράγοντας, σχεδόν το μισό, μπορεί να αποδοθεί στην οικονομική ανάπτυξη και στην αύξηση της έκθεσης. Το υπόλοιπο συνδέεται με μεταβολές στην ίδια τη φύση των φαινομένων, εντονότερες καταιγίδες, περισσότερες χαλαζοπτώσεις και αυξημένη ατμοσφαιρική αστάθεια λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Ειδικά για τη Νότια Ευρώπη, η πραγματικότητα είναι πιο κρίσιμη. Η αύξηση των θερμοκρασιών, οι παρατεταμένες ξηρασίες και η επέκταση των αστικών περιοχών δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον κινδύνου. Οι πρόσφατες πλημμύρες στην Ισπανία, που χαρακτηρίστηκαν ως οι πιο δαπανηρές ασφαλισμένες φυσικές καταστροφές στην ιστορία της χώρας, αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πως ο συνδυασμός της κλιματικής μεταβολής και της άναρχης δόμησης μπορούν να εκτινάξουν το κόστος των ζημιών.

Οι χειμερινές καταιγίδες εξακολουθούν να αποτελούν έναν «σιωπηλό» αλλά υπαρκτό κίνδυνο. Αν και τα τελευταία χρόνια η δραστηριότητά τους ήταν χαμηλότερη από τον ιστορικό μέσο όρο, φαινόμενα όπως η καταιγίδα Éowyn το 2025 υπενθύμισαν ότι ένα και μόνο επεισόδιο μπορεί να προκαλέσει ζημιές δισεκατομμυρίων. Η συγκεκριμένη καταιγίδα χαρακτηρίστηκε ως η ισχυρότερη των τελευταίων δεκαετιών για την Ιρλανδία.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο πιεστική για την ασφαλιστική αγορά. Η Swiss Re εκτιμά ότι οι ασφαλισμένες ζημιές από φυσικές καταστροφές ξεπέρασαν τα 107 δισ. δολάρια το 2025, ενώ μόνο το πρώτο εξάμηνο της χρονιάς καταγράφηκαν ζημιές 80 δισ. δολαρίων, κυρίως λόγω πυρκαγιών και καταιγίδων.

Για τον ασφαλιστικό κλάδο, το μήνυμα είναι σαφές: η διαχείριση φυσικών καταστροφών περνά πλέον σε νέα εποχή. Τα παραδοσιακά μοντέλα τιμολόγησης και αποτίμησης κινδύνου δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τη μεταβλητότητα των φαινομένων. Η ανάγκη για επενδύσεις σε δεδομένα, climate analytics, πρόληψη και ανθεκτικές υποδομές γίνεται πλέον στρατηγική προτεραιότητα και όχι απλώς τεχνική επιλογή.

Την ίδια στιγμή, διευρύνεται και το λεγόμενο protection gap — το κενό ανάμεσα στις οικονομικές ζημιές και σε ό,τι πραγματικά ασφαλίζεται. Αυτό σημαίνει ότι κυβερνήσεις, ασφαλιστικές εταιρείες και κοινωνίες θα χρειαστεί να συνεργαστούν πιο στενά, ώστε η ασφάλιση να παραμείνει βιώσιμη σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων φυσικών κινδύνων.

Η ευρωπαϊκή ασφαλιστική αγορά βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή: οι φυσικές καταστροφές δεν αποτελούν πλέον έκτακτα γεγονότα, αλλά μόνιμο παράγοντα αναδιαμόρφωσης του επιχειρηματικού μοντέλου της ασφάλισης.

Και στην Ελλάδα;

Για να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα για την μελέτη της Swiss Re Institute για το 2025, σημαντικό είναι να τα συνδυάσουμε και με τα στοιχεία που διαθέτουμε στη Ελλάδα.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος (Ε.Α.Ε.Ε.), το 2025 καταγράφηκαν σημαντικά περιστατικά έντονων βροχοπτώσεων και πλημμυρών, δασικών πυρκαγιών και τοπικών ακραίων καιρικών φαινομένων, με σημαντικές επιπτώσεις σε κατοικίες, επιχειρήσεις και οχήματα.

Ειδικά για τις πλημμύρες και τις κακοκαιρίες της περιόδου 29 Μαρτίου – 2 Απριλίου, η αρχική εκτίμηση κατέγραψε 476 δηλωμένες ζημιές με αποζημιώσεις περίπου στα 7,2 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 6,9 εκατ. αφορούσαν ασφαλίσεις περιουσίας.

Οι δασικές πυρκαγιές προκάλεσαν ασφαλισμένες ζημιές περίπου 8,85 εκατ. ευρώ, για τον Ιούλιο και Αύγουστο.

Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την σχετική μελέτη της ΕΑΕΕ για την περίοδο 1993–2025 καταγράφηκαν 56.493 ασφαλισμένες ζημιές, 59 σοβαρά φυσικά καταστροφικά περιστατικά και συνολικές απαιτήσεις αποζημιώσεων 1,28 δισ. ευρώ σε σταθερές τιμές.